Yetiştirici Köşesi

Daha önce de kuru yonca ve yonca silajı hakkında bir makale yazmıştım. Son zamanlarda mevsimin de etkisiyle bu konuda daha fazla soru gelmesi nedeniyle bazı konulara açıklık getirerek bilgi vermek istedim. 

Öyle anlaşılıyor ki yoncanın tarlada kurutulmasındaki zorluklara bağlı olarak bu yıl hayvancılarımız küf toksinleri nedeniyle yoğun problemler yaşayabilirler. Tabii bunların olmasını gönülden istemeyiz. O zaman haliyle bazı önlemleri erkenden almaları gerekiyor.  

Yeterince kurutulmadan paketlenen yonca balyalarında kızışma ve küf oluşumu mutlaka olacaktır. Tecrübelerime dayalı olarak yonca küfünün de olumsuz etkileri bakımından en tehlikeli toksinleri içerdiğini en başta söylemem gerekiyor. Yonca küfünün hiç şakası yok! Hayvanlarda yavru atmadan ölümlerine varıncaya kadar her türlü kötü sonuçları doğurabiliyor. Benden uyarı, ASLA KÜFLÜ YONCA YEDİRMEYİNİZ! Alacağınız kardan daha çok zararı olacağını unutmayınız.

Bugünlerde havaların oldukça yağışlı geçmesi çiftçiyi yonca silajları yapmaya zorluyor fakat gelen sorulardan ve aşağıdaki resimde görüleceği gibi sahada gördüğüm yetiştiricimizin yonca silajı yapımı ile bilgi ve tecrübesinin oldukça zayıf olduğu anlaşılmaktadır. Son günlere her gün sürekli yağan yağmurun yoncanın kurumasına müsaade etmemesi önemli bir sorun. Yağışın normal olduğu yıllarda da özellikle ilk ve son biçim yoncanın hava şartları ve yağmur olasılığı nedeniyle kurutulmasındaki güçlükler akla silaj yapılmasını getiriyor. O zaman “yonca silajı” veya “haylaj” dediğimiz kuru maddesi artırılmış baklagil silajlarının yapılmasının öğrenilmesinin artık zamanı gelmiş, hatta geçiyor denilebilir. Çünkü dünyada hayvancılıkta ileri ülkelerde bunların yapımı ve hayvanlara yedirilmesi üst düzeyde yapılmaktadır. Hatta yonca kuru otu kadar silajıyla da beslemesi yapılıyor denilebilir. 

YONCA NORMALDE SİLOLANMAYA VEYA DİĞER TABİRLE SİLAJ YAPILMAYA ÇOK UYGUN BİR YEM MADDESİ DEĞİLDİR

Birçok yerde de okuyabileceğiniz gibi yoncanın protein içeriğinin yüksek olması ve içerdiği maddelerin asit oluşturmayı engellemesi biçildiği gibi silolandığında veya balya yapıldığında çoğunlukla kaliteli bir silaj elde edilmesini engelliyor. Bundan da öte içeriğinde bir takım zararlı mikroorganizmaları ve bunların toksinlerini üretebiliyor. Ayrıca biçim döneminde rutubetinin yüksek olması silaj yapılan diğer kaba yem kaynakları gibi yoncadan da kaliteli bir silaj elde edilmesini güçleştirmektedir. 

KALİTELİ YONCA SİLAJI ELDE ETMEK İÇİN ÖNERİLER 

Yonca silajının kalitesini artırmak ve içerisinde mikroorganizma üremesini engellemek için aşağıdaki uygulamaları yapabilir:

-Yonca silajı yapımı için biçildikten sonra kuru maddesinin %40-50 düzeylerine getirilinceye kadar soldurma işlemi yapınız. Bunun için hava durumu önemli bir faktör olup saatler içerisinde veya gün aşırı denebilecek sürede bu kuru maddeye erişilebilir. Aksi taktirde içeriğindeki su içeriğinin fazlalığı çoğunlukla kötü kokulu ve çamur gibi görünümlü olmalarına sebep olacaktır. Bu silajı hayvanlar da isteyerek tüketmeyecekleri gibi hastalık oluşturma riski de 

-Soldurulmuş yonca parçalanarak bildiğiniz beton yatay silolarda sıkıştırılabilir veya sosis- büyük balya şeklinde silajları hazırlanabilir. Bu ürüne dünyada haylaj denilmektedir. 

-Melas gibi şeker kaynağı yüksek ve faydalı bakterilerin sayısını artırıcı maddeler %5 düzeyine kadar bir örnek olacak şekilde katılabilir. Yonca silajında kullanılması amacıyla üretilen ve kullanım kolaylığı sunan melasa dayalı yeni ürünler de piyasaya sürülmüştür (Silpower, Reva Nutrition). Yapılan ön denemeler yonca silajının asitliğini hızlıca artırarak zararlı mikroorganizma üremesini engellediğini göstermektedir.

-Piyasa da satılan laktik asit bakteri inokulantlarının da ortamda özellikle melas gibi bir şeker kaynağı varsa kullanılmalarında fayda vardır. Sadece laktik asit bakterilerinin kullanıldığı bir araştırmanın sonuçları aşağıdaki Tabloda verilmiştir1. Görüleceği gibi bu inokulantların uygulanmasıyla yonca silajında asitlik çok kısa sürede sağlanabilir ve silaj materyali koruma altına alabilir. Nisbi yem değerine dikkat edilecek olursa inokulant kullanımının yonca silajın kaba yem olarak değerini artırdığı ve yüksek verimli hayvanlarda kullanılabilecek bir yem materyali olmasını sağladığı görülebilir. 

-Bugünlerde olduğu gibi yağış fazlalığı ve sürekliliği nedeniyle eğer tarlada soldurma yapılması mümkün değilse biçilen yoncanın rutubetini azaltmak amacıyla yoncanın %10-15’i düzeyinde arpa ve buğday unları, kuru pancar posası kadar katılabilir ama bu balya silajları için mümkün olmayabilir.  

Yonca silajı veya haylaj ülkemizde henüz tam anlamıyla bilinmiyor ve önemi de kavranmamıştır.  Yapılan yonca silajlarının da kaliteli olduğu, söylenemez. Bu amaçla teşvikler kısmında dikkate alınmalı ve kısa sürede yaygınlaştırılmalıdır. 

Kaynaklar

1.    Đorđević, S., Mandić, V., Đorđević, N., & Pavlović, B. (2019). Bacterial inoculant effect on quality of alfalfa silage and haylage. Biotechnology in Animal Husbandry, 35 (1), 85-96.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Prof. Dr. Nurettin GÜLŞEN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Konya.

https://www.yetistiricisoruyor.com

nurettin@yetistiricisoruyor.com

https://www.facebook.com/yetistiricisoruyor/

https://www.instagram.com/nurettingulsen44/

https://twitter.com/ngulsen