Yetiştirici Köşesi

Bugünlerde inek veya diğer deyimiyle gebe düve alım satımı oldukça fazla. Önce süt para etmiyor diye damızlık hayvanlar ucuz fiyatlarla elden çıkartıldı, şimdi ise yetiştiricilerimiz süt ve et biraz değerlendi diye tekrar ahırlarına koymak için hayvan aramaya başladılar. Bugünlerde ithal hayvan getirilen Avrupa ülkelerinde dahi yeterli damızlık hayvanın kalmadığı yönünde de duyumlar söz konusu. Zira ülkemizde olduğu gibi tün dünya ülkelerinde de hayvancılık özellikle fiyat istikrarının olmaması nedeniyle artık revaçta bir iş-uğraş olarak görülmüyor. Yapılması oldukça zor işler listesinde başta olması nedeniyle de gençler tarafından ilgi ve rağbet görmüyor. Yirmidört saat uğraş isteyen fakat devamlı kriz çıkaran, günü gününü tutmayan bir işle kimse meşgul olmak istemiyor.

Bu kadar güçlükler içerisinde sahip olduğumuz hayvanlar için de yeterli bakım ve besleme şartları oluşturamıyoruz. Yurt dışı veya yurtiçinden döviz karşılığı getirdiğimiz ineklerimiz daha süt almadan doğum sonrası hızlıca kesime gidiyor. Avrupa ülkelerinde yıllık %6 ve üzeri olan inek ölüm oranı acaba ülkemizde nedir? Doğrusu, hayvanın genetik potansiyelinde olan yüksek süt verimini karşılayacak şekilde rasyonlar hazırlayamıyoruz ve refahını sağlayamıyoruz. Yani belirtilen oranlar biz de daha da yüksek olabilir.  

Mastitis ineklerde ölüme sebep olan en önemli hastalık olarak bulunmuş

Türkiye şartlarında yapılmış bir araştırmaya rastlanılmamakla birlikte bugünlerde süt inekçiliği alanında dünyanın en önemli bilimsel kaynaklarından birisi olan “Journal of Dairy Science” dergisinde ölen süt ineklerinin nekropsi sonuçlarıyla ilgili güzel bir makale yayınlandı1. Bu makalede Finlandiya’da süt ineği işletmelerinde kendiliğinden ölen veya iyileşme umudu olmadığı için ötanazi yoluyla öldürülen 319 adet süt ineğine ölüm nedenlerini belirlemek için nekropsi yapılmıştır. Hayvanların yaptıkları doğum sayısı ve doğum sonrası günler dikkate alınarak ölüm nedenleri sıralanmıştır. Buna göre en fazla ölüme sebep olarak %26.6 oranında mastitis bulunmuştur. Türkiye şartlarında da mastitis problemi büyüktür. “İnek= meme” demektir. Oysa işlemelerimizde mastitis nedeniyle meme lobu sayısı azalan çok sayıda inek olduğu gibi mastitis nedeniyle kesime giden oldukça fazla hayvan bulunmaktadır. 

Sindirim bozuklukları hayvanların işletmeden çıkarılmalarında önemli bir yer tutmaktadır

Yukarıdaki grafikten de görüleceği gibi hayvanlarda yemlerin kalitesiz veya bozuk olması ya da besin maddeleri açısından uygun bir rasyon yedirilmedikleri için %15.4 gibi yüksek bir oranda çok sayıda hayvan kesime gitmektedir. İnekler için küflü ve kızışmış olan yem maddeleri en tehlikeli hammaddelerdir. Sırf ucuz oldukları veya kolay ulaşıldıkları için özellikle son dönemlerde fazlaca tercih edilir olan bu yem maddelerini tüketen hayvanlarda mide barsak kanamaları, ani ölümler, ishal, kızgınlık bozuklukları ve yavru atma gibi burada yazılamayacak kadar çok sayıda problem gözlenmektedir. 

Ayak problemleri de inekleri kesime gönderen sebeplerdendir. 

“Ayak hastası bulunmayan işletme yok” denilse yeridir diye düşünüyorum. Bunların büyük bölümü beslenme hataları kaynaklı da olsa farklı enfeksiyonlar ya da hayvanların bulundukları zeminin yapısı ve temizliği nedeniyle de önemli sayıda hayvan elden çıkarılmaktadır. Finlandiya gibi hayvan bakım ve beslemesi ile refahının üst düzey olduğu bir ülkede dahi ayak hastalıkları nedeniyle ölümün %11.9 gibi yüksek bir oranda bulunması ayak ve tırnak bakımının önemini vurgulamaktadır.

Araştırmalar inek ölümlerinin yarıya yakınının doğumdan sonraki ilk ay içerisinde gerçekleştiğini gösteriyor

Aşağıdaki grafikten de görüleceği gibi araştırmayı yapan Hagner ve ekibi inek ölümlerinin %46.7’sının doğumdan sonraki ilk ay içerisinde gerçekleştiğini, bununda % 63.6’sının doğumdan sonraki ilk 5 günde oluştuğunu vurgulamışlar. Bu durum doğuma girecek ve doğumdan sonraki ilk ayında bulunan ineklerin özel bir bakım ve besleme altında tutulması, devamlı gözlenmesi gerektiğini göstermektedir. Gerçekten de ülkemiz açısından da bu konu oldukça önemlidir. Henüz doğum ünitesi veya doğum bölmesi olmayan çok sayıda işletme bulunmaktadır. Son derece konforlu olması gereken bu bölmelerde hayvanlar en az 3-5 gün izlenmeli, yem tüketimleri kayıt altına alınmalıdır. İştahsız ve düşkün hayvan acilen tedaviye alınmalı ve kalabalık gruplara katılmamalıdır. 

İnek fiyatları bugünlerde tavan yapmış durumda. Elimizdeki hayvanların kıymetini bilmemizde fayda var. Yoksa paramız da olsa önümüzdeki günlerde hayvan bulamayabiliriz. Ülkemizde Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırmada2 karlı ve sürdürülebilir bir süt ineği işletmeciliği için bir inekten en az 5 yavru alınması gerektiği, Avrupa ülkelerinde ise 6 veya daha fazla yavru alınmasının hedeflendiği bildirilmiştir. Koruyucu bakım ve besleme uygulamalarını yapmak süt inekçiliği işinin temelini oluşturmaktadır. Rasyon yaptırmayan, dönemlerine göre hayvanlarını beslemeyen, hayvan refahına dikkat etmeyen, aşı ve hekimlik hizmetlerini zamanında almayan işletmelerin hayvan kayıpları da fazla olacaktır. 

Kaynaklar

1- K.A. Hagner, Nordgren H. S., Aaltonen K., Sarjokari K., Rautala H., Sironen T., Sukura A., & Rajala-Schultz P. J. (2023). Necropsy-based study on dairy cow mortality—Underlying causes of death. Journal of Dairy Science Vol. 106 No. 4. https://doi.org/10.3168/jds.2022-22466.

2- Mundan, D., & Karabulut, O. (2008). Sütçü sığırlarda damızlıkta kullanma süresi ve uzun ömürlülüğün ekonomik açıdan önemi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 19(1), 65-68.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Prof. Dr. Nurettin GÜLŞEN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Konya.

https://www.yetistiricisoruyor.com

nurettin@yetistiricisoruyor.com

https://www.facebook.com/yetistiricisoruyor/

https://www.instagram.com/nurettingulsen44/

https://twitter.com/ngulsen