Sorulara Göz At

Yetiştirici Köşesi

Tritikale otu süt verimini etkiler mi?

Prof. Dr. Nurettin Gülşen 09-01-2024 1677 Kez Görüntülendi.

Tritikale otu süt verimini etkiler mi?

Dünyada hayvan beslemede kullanılabilecek kaba yem kaynakları konusunda araştırmalar son hızla devam ediyor. Herkes sütü ve eti daha ucuza, daha bol üreteceği yeni yem maddeleri ve yeni besleme stratejileri arıyor. Ülkemizde yapılan araştırmalar tritikalenin asidik, kurak ya da diğer zor olumsuz koşullara iyi adapte olduğu ve düşük üretim maliyetinin büyük bir avantaj sunduğunu göstermektedir. Geleceğimiz açısından su fakiri ve toprakları gün geçtikçe çoraklaşan ülkemiz için tritikalenin dikkate değer bir bitki olduğu anlaşılmaktadır. 

Tritikale nedir?

“Buğday x Çavdar” melezi olan tritikale, buğdayın dane verimi, çavdarın ise stres şartlarına dayanıklılığını alarak geliştirilmiş alternatif bir tahıldır. Esasen danesi için ziraatının yapıldığı gibi mayıs ayı ortalarında hasat edilebileceği için de yeşil veya kuru kaba yem bitkisi olarak da değerlendirilmesi yönünde çalışmalar yapılmaktadır.

Özellikle son yıllarda Türkiye şartlarında yapılan yoğun araştırmalar ile birlikte tek yıllık buğdaygil, baklagil ve bunların karışımları şeklinde yem bitkisi olarak ekimleri yaygınlaşmaya başlamıştır. Üzerine çok sayıda araştırma yapılmakla birlikte farklı tritikale hatlarının incelendiği iki yıllık bir araştırmanın sonuçlarına göre kuru ot veriminin dekara 640-1890 kg arasında değiştiği belirlenmiştir1.

Çanakkale’de yapılan önemli bir araştırmada da ot verimi ve kalitesinin artırılması için tritikalenin süt olum, hatta çiçeklenme döneminde biçiminin yapılması önerilmiştir2. Tapılan tüm bu araştırmaların sonuçlarına göre tritikale otunun kaba yem açığının kapatılması amacıyla üzerinde çalışılabilecek önemli bir yem bitkisi olma şansına sahip olduğunu söylemek lazım. 

Tritikale ile karışım halinde diğer yem bitkileri çalışmaları da umut veriyor?

Elbette tritikale tek başına yetiştirilebilir ama tritikalenin Macar fiği ve yem bezelyesi gibi baklagiller ile birlikte ekiminin yapılması sonucunda elde edilen kaba yemin protein ve mineral düzeyini yükselterek kaba yem kalitesini ve ürün miktarını artırabileceğini göstermektedir3,4.

Bununla birlikte farklı bitki türleri arasındaki yetişme rekabetinin elde edilen verimi azaltabileceği yönünde farklı görüşler de bulunmaktadır5. Yine de bizim gibi ülkelerde hayvan beslemede protein açığı göz önüne alınırsa karışım halinde baklagillerle yetiştirilen tritikale otu gibi kaba yem kaynaklarının hayvancılığımıza önemli katkısı olacağı söylenebilir. İşkembeli hayvanların yaratılış özelliklerine saygı duymak, dolayısıyla sağlıklı tutmak için ihtiyaç duydukları bütün besin kaynaklarını öncelikle kaba yem kaynaklarından sağlamak temel hedef olmalıdır diye düşünüyorum. 

Tritikaleden silaj yapılabilir mi?

Yıllar önce Yüksek Ziraat Mühendisi Uğur DEMİRCİ’nin tez çalışmasında Macar fiği ile karışım halinde tritikale büyük balya silajı yapmıştık. Bu konudaki araştırmaların başında olmasına rağmen güzel sonuçlar alınmıştı. Tritikale ile Macar fiği karışımlarından yapılan balya silajlarını besideki kuzuların günlük 500 gramın üzerinde tükettikleri ve günlük 100 grama yakın canlı ağırlık kazandıkları tespit edilmişti6. Tabii ki ister beton düz silo isterse büyük balya şeklinde tritikale otu veya karışımlarından kaliteli silajların yapılabileceği görülmektedir.

Resim 1 ve 2’de Uğur DEMİRCİ’den alınan tritikale ile ilgili araştırma resimleri sunulmuştur. 

Resim 1. Tritikale üzerine araştırmalar 

Resim 2. Tritikale üzerine yapılan araştırmalarından birer kesit

Tritikale otu ineklerde süt verimini ve sütün içeriğini etkiler mi?

Alanında önemli dergilerden birisinin son sayıdaki yayına hazırlanan bir makalede süt ineklerinde kuru yonca, mısır silajı ve arpa samanından oluşan kaba yem karışımı yerine bir buğdaygil çeşidi olan tritikale otunun farklı oranlarda kullanım imkanlarının araştırma sonuçları açıklanmıştır. Bu araştırmaya göre süt/hamur olum arası aşamada biçilerek kurutulan tritikale otunun belirtilen kaba yem karışımının tamamının yerine kullanıldığında daha az kuru madde tüketimiyle birlikte süt verimi açısından bir değişim oluşturmadan süt yağı düzeyini artırdığı bildirilmiştir7.

Tritikalenin bu olumlu ve ucuz üretim gerçekleştirilecek etkisinin araştırıcılar gibi işkembe sindirimi ve arkasından barsak sindirimini güzelleştirmesinden kaynaklandığını düşünüyorum. Bu araştırmada kullanılan kaba yemlerin besin madde düzeyleri Tablo 1’de sunulmuştur. 

Yukarıda belirttiğim son araştırma bize yakın şartları olan İran’da yapılmış ve özellikle kuraklık gibi şartlarda farklı kaba yem kaynaklarına yönelmenin önemi vurgulanmıştır. Gelecek yılların daha kurak ve çorak şartlar sunacağını düşünerek erken dönemde bizim de yeni kaba yem kaynaklarını bulmaya ve kullanmaya yoğunlaşmamız gerekir diye içimden geçiriyorum.

Konu elbette ağırlıklı olarak tarımsal üretimde önemli payları olan Ziraat Mühendisi araştırıcılarının ve uygulayıcıların konularıdır. Ben sadece hayvan besleme ve sonuçları hakkında yorum yapabilirim. Bu yazımda gelecek ve değişen şartlar açısından geniş yelpazede çeşitlilik sunan tahıllara dayalı kaba yem üretiminin önemi açısından sadece tritikale otu üzerinde durdum.

Kendi şehirim olan Konya’da bulunan ve Türkiye şartlarında tarım ve hayvancılığa önemli katkıları olan “Bahri Dağdaş Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü” araştırıcıları tarafından yürütülen yoğun ve özenli tritikale çalışmalarıyla ot verimi açısından önemli hatların belirlendiğini biliyorum (Resim 2). Belki de kaba yem açığı ve kuraklığın olduğu ülkemizde tüm dünyanın ilgilendiği anavatanı Anadolu olan tahıllardan yeşil ot, kuru ot ve silaj elde etmek için daha fazla efor sarfetmeliyiz.

Kaynaklar:

1.    Albayrak S., Mut Z., Töngel Ö. (2006). Tritikale (xTriticosecale Wittmack) hatlarında kuru ot ve tohum verimi ile bazı tarımsal özellikler. S. Demirel Üniv. Ziraat Fakültesi Dergisi, 1:1, 13-21.

2.    Kılınç, K., Gökkuş, M. (2022). Effects of Different Harvesting Times on Yield and Quality of Oat and Triticale. Acta Natura et Scientia, 3(2), 108-115.

3.    Karadag, Y., Büyükburc, U. (2004). Forage qualities, forage yields and seed yields of some legume–triticale mixtures under rainfed conditions. Acta Agriculturae Scandinavica, Section B-Soil & Plant Science, 54(3), 140-148.

4.    Parlak, A.Ö., Göçmem, N. (2017). Yem bezelyesi ile arpa, yulaf ve tritikale karışım oranlarının belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 5(1), 119-124.

5.    Lithourgidis, A. S., Vasilakoglou, I. B., Dhima, K. V., Dordas, C. A., & Yiakoulaki, M. D. (2006). Forage yield and quality of common vetch mixtures with oat and triticale in two seeding ratios. Field Crops Research, 99(2-3), 106-113.99.

6.    Demirci U., Gülşen N., Keleş G. (2011) Effects of Bacterial Inoculants on Fermentation and Aerobic Stability of Baled Triticale-Hungarian Vetch Silage and Lamb Performance. Kafkas Univ. Vet. Fak. Derg., 17, 297-302.

7.    Ashkvaria, A., Rouzbehana, Y., Rezaeia, J., & Bostanib, A. (2023). Replacing the forage portion of the ration with triticale hay improves the performance of Holstein dairy cows. Journal of Dairy Science.