Sorulara Göz At

Yetiştirici Köşesi

Karasineğe dikkat! Çiftliklerde ciddi toksin kaynağı olabilir!

Prof. Dr. Nurettin Gülşen 17-06-2023 901 Kez Görüntülendi.

Karasineğe dikkat! Çiftliklerde ciddi toksin kaynağı olabilir!

Meksika’da süt ineği çiftliklerinde içeriği ve sonuçları itibariyle ilginç olan bir araştırmanın sonuçları dünyada alanında en saygın bilimsel dergilerinden biri olan “Journal of Dairy Science” dergisinde tartışmaya açılmıştır1.

Araştırmada 10 adet süt ineği çiftliğinin silajın kesme yüzeyi, yem deposu, sağımhane, süt ineklerinin bulunduğu 3 değişik verim grubu yemliği ve genç hayvan yetiştirme ünitesi gibi farklı 7 bölgesinden özel koku çekici madde içeren tuzaklarla karasinekler yakalanmıştır. Daha sonra laboratuvar ortamında bu sineklerin üzerinde bulanan mantarlar çoğaltılıp ve bu mantarlardan aflatoksin ve zearalenon gibi toksinlerin üretilme düzeyleri incelenmiştir. Karasineklerin çiftliklere bu mantar ve toksinleri dağıtma ihtimalleri tespit edilmeye çalışılmıştır.

Sonuç olarak, süt ineği çiftliklerinde evcil karasineklerin ineklerin yemlerini oluşturan tahıl ya da diğer bir ifadeyle tane yem kaynakları ile kaba yem kaynaklarını mantarlarla bulaştırdığı, bu mantarlardan ise belirtilen toksinlerin yoğun bir düzeyde üretebileceği anlaşılmıştır.

Karasinek nedeniyle özellikle yaz aylarında çiftliklere girilemediği oluyor. Çoğu hayvanın üzerine konan bu sinekler hem hayvanlara büyük rahatsızlık vererek stres oluşturuyorlar, hem de hastalık taşımada etkili oluyorlar. Buna bir de mantar taşıma ve toksin oluşturma riski eklenince konunun önemi daha da artıyor.  

Afllatoksin ve Zearalenon nedir?

Aflatoksin her gün süt toplanmasında dikkate alındığı için pek çok yetiştirici tarafından bilinmektedir. Aflatoksinler toksik etkilidir ve kanser yapıcı özellikleri vardır. Süt ineklerinde karaciğer, böbrek ve bağışıklık sitemini tahrip eden bir toksin grubudur. Pek çok hastalığın oluşmasında da yardımcı faktördürler. Sadece ineklerde zehirleyici ve hastalık yapıcı etkili değil aynı zamanda bu inekler tarafından üretilen süte de geçerek bu sütü içen insanlarda da sıkıntı oluşturmaktadırlar. 

Süt sığırlarında zearalenon, ineklerin kızgınlık göstermesini etkileyerek üreme sorunlarına ve sonuçta kısırlığa neden olmaktadır. Son yıllarda Türkiye şartlarında da birçok süt ineği işletmesinde ZEA diye isimlendirilen zearalenonun özellikle üreme üzerine olumsuz etkileri giderek daha çok belirginleşmeye başlamıştır. 

Resim 1: Dışkıyla bulaşık genç hayvanlar ve kapalı ve havasız ortamdaki ıslak yataklıklar karasinekler için ideal çoğalma ortamı oluşturur

Karasinekler çiftliklerde nereleri tercih ediyor?

Yukarıda bildirilen araştırmada sayısal olarak karasinekler en fazla sağım ünitesi, genç hayvan yetiştirme bölmeleri ve silaj yüzeylerinde bulunmuştur. Çok ilginç bir şekilde, süt inekleri gibi karasineklerin de besin maddesi bol olan yüksek verim rasyonlarını tercih ettikleri ve sayılarının düşük verim grubundan yüksek verim grubu yemliklerine doğru arttığı belirlenmiştir. Toksin üreten mantarların özellikle silonun kesme yüzeyinde yoğunlaşmaları da pek çok çiftlikte neden silajın toksin kaynağı oluşturmada önde geldiğini açıklamada kullanılan bir argüman olabilir.

Resim 2: Türkiye şartlarında özellikle sağımhane temizliği ve artık süt yönetimi sinek üremesini engelleyen önemli bir faktördür

Sineklerin çok sayıda zararlı mikroorganizma ve paraziti bulaştırdığı bilinmekle birlikte süt ineği, besi sığırı, koyun, keçi ve tavuk çiftliklerinde mantar taşıma ve yemler aracılığıyla bu mantarlardan toksin oluşturma riski de artık değerlendirmeye alınmalıdır. Çiftliklerde karasinek ile mücadeleye önem verilmesi gerekmektedir. Kara sinek mücadelesi sadece yaz aylarında düşünülmemeli konunun uzmanları dikkate alınarak daha erken dönemden itibaren önlemler alınmalıdır. 

Kaynaklar: Rangel-Muñoz, E. J., Cruz-Vázquez, C., Medina-Esparza, L., Vitela-Mendoza, I., & Valdivia-Flores, A. G. (2023). Presence of the toxigenic fungi Aspergillus spp. and Fusarium spp. in Musca domestica L.(Diptera: Muscidae) collected from dairy farms. Journal of Dairy Science. In Press, Corrected Proof.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Prof. Dr. Nurettin GÜLŞEN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Konya.

https://www.yetistiricisoruyor.com

nurettin@yetistiricisoruyor.com

https://www.facebook.com/yetistiricisoruyor/

https://www.instagram.com/nurettingulsen44/

https://twitter.com/ngulsen