Sorulara Göz At

Yetiştirici Köşesi

İkiz kuzu hastalığını önleyemezseniz koyun/keçi yetiştiriciliği yapamazsınız!

Prof. Dr. Nurettin Gülşen 07-03-2023 1245 Kez Görüntülendi.

İkiz kuzu hastalığını önleyemezseniz koyun/keçi yetiştiriciliği yapamazsınız!

Koyunculuk son yıllarda teşviklerle birlikte gelişmeye yüz tutmakla birlikte piyasa şartlarında gerçekleşen bazı değişimler koyunculukla uğraşan yetiştiricilerimize zor günler geçirtebiliyor. Pazar ile ilgili bu olumsuzlukların yanı sıra özellikle gebeliğin sonunda gözlenen ikiz kuzu hastalığı veya gebelik toksemisi denilen hastalık da oldukça fazla kayıplara sebep olabilmektedir. Zaman zaman yetiştiricilerimizi yaptığı işten bezdiren bu hastalık aslında önlenebilir bir özellik taşımaktadır.

İkiz veya daha fazla yavrusu olan koyunlara dikkat edilmelidir

Bu hastalıkla ilgili olarak besleme ve bakım önerilerinden önce yapılması gereken ilk işlemin koyunların çiftleştirme döneminden sonra görüntü tabanlı ultrasonla mutlaka gebelik muayenelerinin yaptırılmasıdır. Zaman artık eski zaman değil. Birçok veteriner hekim çiftleştirme sonrası koyununuzun ultrasonla kaç yavruya gebe olduğunu rahatlıkla size söyleyebilir. Bu konuda Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Doğum ve Jinekoloji Anabilim Dalı öğretim üyelerinden Prof. Dr. Hüseyin Erdem öncü araştırmalar yapmıştır (Resim 1).

Aşağıdaki resimden de görüleceği gibi, artık koyunlarda çiftleştirme veya tohumlama sonrası hayvanın ırkı ve verim şekline göre değişmekle birlikte 35-50 günler arasında gebelik ve yavru sayılarının ultrasonla belirlenebilmektedir (Resim 2). Teknoloji ve bilimin bu kadar ileri olduğu ve uygulandığı bir ortamda yetiştiricilerimiz neden erkenden yavru sayısını belirlemek istememeleri bazen anlaşılmıyor. Yavru sayısını erkenden belirleyerek önlem almak hayati bir öneme sahiptir.

İkiz veya daha fazla yavrusu olan koyunlar gebelik sonunda ayrı beslenmelidir

Koyunlarda yavrunun annenin karnında büyümesi özellikle gebeliğin sonuna doğru oluşmaktadır. Yani yetiştirici doğuma yakın son 1 ay içerisinde özel bir besleme uygulaması yapması gerekir. Rahimde büyüyen yavru veya yavrular karın içerisindeki alanı daraltarak midelerin hacmini küçültmektedir. Doğuma yakın dönemde aşırı kalitesiz kaba yemlerle beslemek de zaten azalmış olan mide hacmini doldurarak annenin en fazla ihtiyaç duyduğu dönemde yeterli düzeyde beslenmesini engellemektedir. Eğer hayvan iki veya daha fazla yavruya gebeyse aşağıdaki resimden de görüleceği gibi bu durum daha da belirgin hale geliyor. Yeterince beslenemeyen annenin kanında enerji sağlayan şeker düzeyi azalınca hastalık da gözlenmeye başlıyor. Bu nedenle koyun ve keçi yetiştiriciliği yapıyorsanız özellikle birden fazla yavruya gebe hayvanlarda gebelik sonu beslenmesine önem vermek gerekir.

Gebelik dönemi sonunda besleme nasıl ayarlanmalıdır?

Gebelik sonunda bulunan hayvanlarınıza son 1 ay içerisinde kaba yem olarak sindirimi daha kolay ve kaliteli olan yemleri tercih etmeniz gerekir. Bunun yanı sıra enerji veren ezme arpa ve toz mısır gibi yem maddelerini de alıştırarak hayvan başına günlük yarım kg düzeyine kadar yedirebilirsiniz. Türkiye şartlarında daha önce sütçü keçilerde uygulanan ve oldukça başarılı sonuçlar veren bir uygulamada, doğuma 1 ay kala doğum sonrası yedirilen rasyonlara alıştırma yaparak geçiş de başarılı sonuçlar vermiştir. Eğer damızlık hayvanlarınız yaşlı ise bu uygulamada kanda kalsiyum dengesinin düşebileceği dikkate alınmalıdır. 

Bu dönemde hangi katkılar kullanılabilir?

Doğuma yaklaşıldığı dönemde koyun ve keçiler için propilen glikol ve gliserin gibi enerji veren katkıları günde yaklaşık hayvan başına 50 gram düzeyine kadar kullanabilirsiniz. Bunu bir enjektör ile ağızdan vermeniz gerekir, aksi taktirde faydalı olmayacaktır. Eğer pahalı olacağını düşünüyorsanız zayıf ve aşırı yağlı olan hayvanlarınız ile yeme isteği olmayan, düşünen hayvanlarınıza içirebilirsiniz. Birden fazla yavruya gebe olan hayvanlarda özellikle kullanmanız tavsiye edilebilir. 

Türkiye şartlarında düşkün olan ve yemeyi azaltmış olanlara pekmez içirme yaygın olarak yapılıyor. Pekmezin mideyi bozması yanında mideden kana geçen ve bu hastalığa sebep olan bazı maddelerin üretilmesini de artırma ihtimali bulunmaktadır. Bu nedenle tavsiye edilmemektedir.

Yetiştiricilerimizin çoğu gebelik sonundaki hayvanlarına vitamin ve mineral tozlarını kullanmak istemiyorlar, dahası gereksiz buluyorlar. Yedirdiğiniz yemin enerjisinden faydalandırmak istiyorsanız mutlaka bu katkıları kullanınız. Örneğin hayvan yeterli B vitamini alamazsa siz istediğiniz kadar enerjili yem verin hayvan faydalanamaz. Yeterli düzeyde selenyum alamazsa birçok hastalığa davetiye çıkarmış olursunuz. Belki de vitamin ve mineral beslemesinin yapılacağı en önemli dönemin gebelik sonu olduğunu unutmayınız.

Koyunlarınızı aşırı yağlandırmayınız

Bir hayvana yapılabilecek en büyük kötülük yağlandırmadır. Yağlı hayvanlar doğum dönemi ve sonrasında daha az yem tüketirler. Bu da kan şekerlerinin daha fazla düşmesine ve karaciğerlerinin yağlanmasına sebep olabilir. Böyle hayvanlarınız varsa özel beslemeye aldırmazsanız çok zararlı çıkabilirsiniz.

İkiz kuzu hastalığının Türkiye koyun ve keçi yetiştiriciliğinin önemli bir problemi olduğunu kabul etmeliyiz. Doğuma yaklaşan koyun ve keçilerinize özel önem veriniz. Bu dönem besleme ve bakımını iyi yaparsanız emin olun doğum sonrası çok bereketli bir sezon geçireceksiniz.  

Prof. Dr. Nurettin GÜLŞEN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Konya.

https://www.yetistiricisoruyor.com

nurettin@yetistiricisoruyor.com

https://www.facebook.com/yetistiricisoruyor/

https://www.instagram.com/nurettingulsen44/

https://twitter.com/ngulsen