Sorulara Göz At

Yetiştirici Köşesi

Buzağılara kaba yem yedirilmeli mi?

Prof. Dr. Nurettin Gülşen 18-01-2023 765 Kez Görüntülendi.

Buzağılara kaba yem yedirilmeli mi?

Farklı buzağı besleme uygulamalarının etkileri hem bilimsel olarak hem de yetiştirici düzeyinde halen tartışılan önemli bir konudur. Çünkü Türkiye şartlarında yanlış besleme nedeniyle buzağı kayıplarının oldukça yüksek olduğu tahmin edilmektedir. Bu durum hem ekonomik kayıplara yol açmaktadır hem de et ve sütün kaynağının temeli olduğu için toplumda beslenmeyi olumsuz etkileyerek sosyal hayatı etkilemektedir.  Tüm bu özellikleri nedeniyle buzağı besleme Türkiye açısından stratejik öneme haiz önemli bir konu olarak ele alınmalıdır.

Buzağılara kaba yem yedirilmesinin besin maddesi olarak faydası var mı?

Buzağılar doğduğunda sindirim sistemleri tek mideli hayvanlar gibidir. Yaklaşık 2 aylık süt veya buzağı maması ile besleme sonrasında ilk mide olan işkembe gelişmeye başlar. İşkembenin gelişmeye başlamasıyla birlikte “buzağı veya daha sonraki ismiyle “dana” kaba yem dediğimiz yonca, silaj, saman ve kuru ot gibi lifli yem maddelerinden faydalanmaya başlar. Yani ilk 2 aylık süt içme veya emme döneminde biz çoğunlukla bu yem maddelerini enerji, protein veya vitamin-mineral sağlasın diye buzağıların önlerine koymayız. Çünkü bu dönemde lifli madde sağlayan bu kaba yemleri sindirecek faydalı mikroorganizmaların çeşitliliği ve sayısı işkembede henüz yeterli değildir. Bu düşünceden yola çıkarak ilk 2 aylık süt veya sıvı yemlerle besleme döneminde çoğu eski besleme uygulamalarında kaba yem kullanılması tavsiye edilmemektedir.

Kaba yemlerle beslemenin buzağıya ne gibi faydaları bulunmaktadır?

Uzun yıllar boyunca gündemde kalan “buzağıya kaba yem yedirilmez” düşüncesi son dönemlerde değişmeye başlamıştır. Buzağılara kaba yem yedirilmesi sonucunda işkembenin büyüdüğü ve kalınlaştığı, daha fazla besin maddesinin emilmesini sağladığı, tükürük bezlerinin daha fazla aktifleştiği ve gevişin başlama süresini kısaldığı düşünülmektedir. Bu gibi sindirim sistemi ile karaciğer ve dokular üzerine olumlu etkiler özellikle buzağıların tamamen katı yemlere geçişini kolaylaştıran faktörlerdir. Ayrıca kaba yemle beslemenin besin maddesi sağlamadan daha çok özellikle buzağını davranışlarını olumlu etkilediği düşüncesi de kabul görmeye başlamıştır. Buzağılara kaba yem tükettirilmesinin kova ve bölme yalama veya kemirmeyi azalttığı, böğürme ve bölme içi meraklı gezinmelerini engellediği ileri sürülmektedir1.

Buzağılarda kaba yem tüketiminin sütten kesim dönemi üzerine etkileri

Buzağılara süt içme dönemi gibi erken bir dönemde kaba yem verilmesi kaba yem tüketim alışkanlıklarını artırarak sütten kesme aşamasında tüketilen süt miktarını azaltmakta, başlangıç yemi tüketimini ise arttırdığı ileri sürülmektedir1. Kuru ot ve buzağı başlangıç yemini birlikte tüketenlerde sütten kesim sonrası yem tüketimi daha fazla olurken, hayvanların boyu uzun, karınları ise çekik olmaktadır.

Hangi kaba yemin hangi uzunlukta yedirilmesi daha iyi olur?

Bu konu ile ilgili yapılan 27 farklı araştırma sonucu buzağılarda kaba yem olarak kaliteli kuru yonca kullanımının daha fazla olumlu etkisi olduğunu göstermektedir2. Daha önceleri mısır silajının buzağılara yaklaşık 3 aylık oluncaya kadar yedirilmesi tavsiye edilmemekle birlikte son zamanlarda özellikle tozlanmayı önlediği yedirilebileceği yönünde görüşler bulunmaktadır. Şeker pancarı posası da iyi bir yararlı lif kaynağı olarak tavsiye edilmektedir. Yine de bu gibi yemlerin günlük tüketilen katı yemin %10’unu geçmemesi önerilebilir3.

Genel olarak kaba yemlerin boyutlarıyla ilgili bir kanıya varılmamıştır. Aşağıda görüldüğü gibi kaba yem besleme tüpünün de kullanıldığı yapılan son bir araştırmada4, ister kovada isterse başka bir kaynakta uzun kuru ot yedirilmesinin aşırı böğürme ve dil oynatma gibi besleme davranışları açısından farklılık oluşturmadığı fakat geviş getirmeyi teşvik ederek canlı ağırlık artışını iyileştirdiği ileri sürülmüştür.

Özellikle yüksek nişastalı buzağı başlangıç yemlerine %10-15 oranında saman ilavesi işkembe gelişimini olumlu yönde etkilemektedir. Lifi sindiren bakterilerin faaliyetleri asidik ortamlarda azaldığı veya durduğu için kaba yem ilavesi sindirilme derecesini ve yem tüketimini artırmaktadır. Kuru otla beslemenin yapılamadığı şartlarda altlığın yedirilebilir kalitede saptan sağlanması ve günlük olarak değiştirilmesi tavsiye edilmektedir. Yeterli uzunluğa sahip kaba yemler geviş getirmeyi teşvik etmekte, tükürük salgısını artırarak işkembedeki asitliği azaltmaktadır. Yine de kaba yem ile buzağı beslemesine dikkat etmek gerekir. Kötü kaliteli kaba yemlerin büyümeyi azalttığı ve hayvanın alt karın bölgesini gerginleştirdiği unutulmamalıdır. Aşağıdaki resimde görüleceği gibi işkembede yeterince sindirilmeyen kötü kaliteli kuru ot veya saman gibi yem maddelerinin mide ülserleri oluşturabileceği unutulmamalıdır.

Kaynaklar

  1. Gülşen, N. (2018) Buzağılarda sütten kesim dönemi besleme uygulamaları. Türkiye Klinikleri J. Vet. Sci. Special Topics, 4, 19-32.
  2. Imani M., Mirzaei M., Baghbanzadehnobari B., Ghaffari M.H. (2017) Effects of forage provision to dairy calves on growth performance and rumen fermentation: A meta-analysis and meta-regression. J. Dairy Sci., 100:1136–1150.  
  3. Xiao, J., Alugongo, G. M., Li, J., Wang, Y., Li, S., & Cao, Z. (2020). How forage feeding early in life influences the growth rate, ruminal environment, and the establishment of feeding behavior in pre-weaned calves. Animals10(2), 188.
  4. Downey, B.C., Tucker C. B. (2023) Providing long hay in a novel pipe feeder or a bucket reduces abnormal oral behaviors in milk-fed dairy calves. J. Dairy Sci., 106. https://doi.org/10.3168/jds.2022-22413

Prof. Dr. Nurettin GÜLŞEN

Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvan Besleme ve Beslenme Hastalıkları Anabilim Dalı, Konya.

https://www.yetistiricisoruyor.com

nurettin@yetistiricisoruyor.com

https://www.facebook.com/yetistiricisoruyor/

https://www.instagram.com/nurettingulsen44/

https://twitter.com/ngulsen